Re: [bcn2004] Hun dilindeki Kut ve İng.Kid

Tonyukuk Kagan Bey,

Merhaba.  Türkçenin Dogu Anadolu agzinda GEDE erkek çocuk (oglan) ve genc erkek anlamindadir. GADA ise bildigim kadariyla, "hastalik, kötülük, kaza, bela, keder, üzüntü" gibi anlamli bir sözcük olup olasilikla "zalimlik" kavrami ile de iliskilidir. Kars ve köylerinde "Allah insani GADADAN BELADAN KORUSUN" seklinde derler. Bu sözün diger bir sekli "Allah insani GÖRÜNMEZ KAZADAN BELADAN KORUSUN" seklinedir. Bu degimdeki KAZA ve onun beraberinde getirdigi kötülükler birinci deyisteki "GADA" karsiligi olmalidir.  Baska bir  bir deyimde sevgi isareti olarak  "GADANI ALAYIM" denir ki  bu deyimde "SANA GELEN KÖTÜLÜKLER, DERT, KEDER, VS. BANA GELSIN" anlamindadir. Diger taraftan "GADAMI ALASIN" seklinde söylendiginde bu bir beddua deyimi oluyor.  Bunda da "sözü söyleyenin basina gelebilecek kötülüklerin beddua edilen kisiye gitmesi dileginde bulunulmaktadir. 

GADA sözü ile ilgili olarak aklima GADDAR ( zalim, zorba) ve GADDARLIK sözleri gelmektedir. GADDAR kimse herhalde insana "GADA" getiren bir kimse olsa gerek. Bu iki sözcügün "GADA" ile ilgisi oldugu görüsündeyim.  Sizin verdiginiz örnekde:
 

 ''Karnımdan çıkmış gada Kime gideyim imdada ''

Bu degimde GADA olasilikla iki anlami içermektedir.  Birincisinde "GEDE" yani "oglan çocuk" anlamindadir ki anadan dogan odur.  Yani dogumla dünyaya gelen bir "GEDE" dir. Elbette ki dogumla beraber çocugun anneye getirdigi bir sürü bas agritici sorumluluklar vardir ki onlar da anne için birer "GADA" (kötülük, sikinti, keder, üzüntü) kaynagidir.  Bu sebeple anne birilerinden yardim istiyor. 


Türkçe "GEDE" sözüyle ilgili olarak Bilgamesh Part-3 baslikli yazimda,
http://groups.yahoo.com/group/Polat_Kaya/message/321, ENGIDU adindan bahsederken Ingilizce olarak sunlari yazmistim:

 

***
 


The name ENGIDU (ENKIDU):


The name ENGIDU (ENKIU) represents a young man in the Sumerian epic story of Bilgamesh.  The following is a description of him as written by N. K. Sandars in his book. He writes:   [26]

"So the goddess (Aruru) conceived an image of her mind, and it was of the stuff of Anu of the firmament.  She dipped her hands in water and pinched off clay, she let it fall in the wilderness, and noble ENKIDU was created.  There was virtue in him of the god of war, of Ninurta himself. His body was rough, he had long hair like a woman’s; it waved like the hair of Nisaba, the goddess of corn.  His body was covered with matted hair like Samuqan’s, the god of cattle.  He was innocent of mankind; he knew nothing of the cultivated land.

Enkidu ate grass in the hills with the gazelle and jostled with wild beasts at the water-holes; he had joy of the water with the herds of wild game."
 

Similarly Will Durant writes:  [27]

"Aruru kneads a bit of clay, spits upon it, and moulds from it the satyr Engidu, a man with the strength of a boar, the mane of a lion, and the speed of a bird.  Engidu does not care for the society of men, but turns and lives with the animals".  

These descriptions of ENGIDU (ENKIDU) actually represent the young peasant boys of the village. At a young age village boys were asked to attend lambs and goats in the nearby fields, and later on as they grew older they would work in all kinds of hard work that village life required of them. By the time they were teenagers, they were well developed and powerful.  They would tend herds of sheep, cattle and horses, and thus become extremely familiar with them.  Young boys in the village were called by the Turkish name "GEDE" (GIDE, GEDA, OLA, OGLAN, ÇOCUK).  Hence the name ENGIDU personifies a young man of the village. This we will see below when we analyse the name ENGIDU. 

Encyclopaedia Britannica World Language Dictionary defines the term "satyr" as:  [28] 
"In Greek mythology, a woodland deity in human form, having pointed ears, pug nose, short tail and budding horns, and of wanton nature." The mythological Satyr is an imaginary being combining man and goat features.

Interestingly, the Turkish word "OGLAK" maning "kid" or "young goat" is similar to the word "OGLAN" meaning "boy".  Additionally in Turkish, the word "GIDIK", or in short "GIDI", also means "kid", that is, the "baby goat". These similarities in the Turkish names for "young boy" and "young goat" could have been the reason for the ancient Greeks to come up with the mythologic name "Satyr" as defined above which is really a putdown expression against the ancient Turanians.

It is important to note here that the English term "KID", meaning both "baby goat" and "child", has the features of these Turkish words, that is, "GIDIK" (GIDI) meaning "baby goat" and "GEDE"  meaning "young boy".  Hence this English term too has been usurped from Turkish and Sumerian.

With this backgrond information let us now turn to the name ENGIDU (ENKIDU).

The so-called Sumerian name "ENGIDU’ is made from two parts. Namely: "EN + GIDU" which are respectively Turkish "HAN" meaning "lord" and  "GEDE" (GIDE, GEDA) meaning "boy".  Thus the name ENGIDU means "Lord Boy".  Parallel to this expression there is the Turkish saying "GENÇLIK HANLIKTIR" (GENÇLIK SULTANLIKTIR) meaning "one is a lord in his/her youth".  Thus Sumerian ENGIDU is a form of the Turkish expression "HAN GEDE" meaning "Lord Boy".  Linguists should be able to see how this Turkish expression "HAN GEDE" can be reduced to Sumerian "ENGIDU". 

In the epic story of Bilgamesh ("Gilgamesh") ENGIDU (ENKIDU) becomes the closest friend of Bilgamesh which is a true statement because "man" and his "knowledge" are always together and are "closests of friends". Additionally while man, as represented by "ENGIDU", is "mortal" and eventually dies away, his knowledge is passed on to others.  Hence it is in a way "immortal" and stays with the rest of the living men almost forever. This "immortallity" of knowledge gives a divine quality to itself. 

Thus from all of this it is clear that the Sumerian name ENGIDU (ENKIDU) is also a Turkish based name used as a character name in the Sumerian "BILGAMESH" epic story.  Evidently the name "GILGAMESH" was an altered and disguised form of the Turkish expression "BILGAMESH" or "AGILGAMESH". These two words can be changed  into "GILGAMESH" by replacing the letter "B" with "G" in the first case, or by dropping front vowel "A" in the second one.   
 

Görüldügü üzere bu yazida Ingilizce "KID" sözünün Türkçe "GIGIK" ve "GEDE" sözlerinden kaynaklandigini da isaretlemistim.


Esenlikler dilegimle,

Polat Kaya




Tonyukuk Kagan wrote:
 

Asya hun dilindeki Tengri Kutu Şanyü (Tanrının yeryüzündeki oğlu)ünvanındaki Kutu kelimesini Shiratoriy Tunguzcada oğul anlamına gelen Gudo kelimesiyle ilgili olduğunu düşünür.F.W.K.Müller bu kelimenin Uygur dilindeki Majeste anlamına gelen Kut ile ilişkilendirmiştir.İng. Çocuk anlamındaki Kid bununla ilişkili olabilir. İlginç bir benzerliği Türkiye Türkçesinde de görmek mümkündür. Erzurum dilinde kadınlar yaramazlıklarından bıktıkları çocukları için şöyle bir söz kullanırlar. ''Karnımdan çıkmış gada Kime gideyim imdada ''
Bu gada kelimesini bayağı bir araştırdım ama doğru dürüst bir sonuca ulaşamadım.Kimileri bu kelimenin çocuk demek olduğunu kimi ise belalı çocuk ya da bela anlamına geldiğini söylüyor.Kid kelimesi aynı zamanda keçi yavrusu(oğlak) anlamını da taşır.Anadolu da hala oğlak için kullanılan şu kelimeler bu bağlamda düşündürücüdür. Gıdik: oğlak,keçi yavrusu
Gıdıme:keçi yavrusu,(sondaki me eki havanın çıkardığı sesi ifade eder.) yani kelimenin aslı Gıdı'dır.
Bence kelime Hun dilinden İngilizceye iki anlamda (hem oğlak gidi hem de çocuk gada (bunun Hun dilinde karşılığı ne olur bilemem,belki de Kud )) geçmiş olmalıdır. İngilizler farklı anlam taşıyan bu kelimeler arasındaki sesçil benzerliği zamanla tek bir kelimeyle ifade edecek şekilde Kid kelimesine indirgemiş olmalıdırlar.Türk dillerinde Gada çocuk dışında Oğul anlamına da gelmekte midir?